Dla wielu miłośników czytania zapach książki jest niemal tak ważny jak jej treść. Wystarczy otworzyć nowo wydany egzemplarz, aby poczuć charakterystyczny aromat papieru, farb drukarskich i materiałów introligatorskich. Niektórzy określają go jako świeży, inni jako lekko słodki lub przypominający drewno. Bez względu na skojarzenia jedno jest pewne – zapach książki jest wyjątkowy i trudno pomylić go z czymkolwiek innym.
Co ciekawe, nie jest to zapach jednego składnika. Powstaje on w wyniku połączenia wielu materiałów wykorzystywanych podczas produkcji książki. Papier, farby drukarskie, kleje, lakiery i okładka wpływają na to, jak pachnie gotowa publikacja.
Zapach książki zaczyna się od papieru
Największy wpływ na zapach książki ma papier. W końcu stanowi on zdecydowaną większość objętości każdej publikacji.
Papier produkuje się głównie z włókien celulozowych pozyskiwanych z drewna. To właśnie one odpowiadają za część charakterystycznego aromatu. W zależności od rodzaju papieru zapach może być bardziej neutralny albo wyraźnie wyczuwalny.
Przykładowo papiery niepowlekane, takie jak Munken Print Cream, Munken Lynx czy CircleOffset White, często mają bardziej naturalny aromat niż papiery kredowe. Wynika to między innymi z ich struktury i sposobu produkcji.
Dlatego zapach książki wydrukowanej na papierze niepowlekanym może różnić się od zapachu albumu wydrukowanego na kredzie.
Zapach książki a farby drukarskie
Drugim ważnym źródłem aromatu są farby drukarskie. Choć po zakończeniu produkcji są już całkowicie bezpieczne dla użytkownika, przez pewien czas uwalniają niewielkie ilości lotnych związków organicznych.
To właśnie one odpowiadają za część charakterystycznego zapachu nowej książki. Szczególnie łatwo wyczuć go tuż po otwarciu świeżo wydrukowanego egzemplarza.
Współczesne drukarnie korzystają z farb o coraz niższej emisji zapachów, jednak całkowite wyeliminowanie tego efektu byłoby praktycznie niemożliwe. To właśnie mieszanka aromatu papieru i farb tworzy zapach książki, który większość osób kojarzy z nowym egzemplarzem.
Zapach a oprawa
Na ostateczny aromat wpływają również materiały introligatorskie. W przypadku książek klejonych znaczenie mają kleje stosowane podczas produkcji oprawy. W książkach twardych dodatkowo dochodzą materiały wykorzystywane do wykonania okładki, wyklejki czy kapitałki.
Większość tych elementów pozostaje niewyczuwalna dla czytelnika, jednak razem tworzą charakterystyczną mieszankę zapachową. To właśnie dlatego zapach książki w oprawie twardej może nieco różnić się od aromatu cienkiej broszury.
Dlaczego stare książki pachną inaczej
Zapach zmienia się wraz z upływem czasu. Wiele osób uważa nawet, że stare książki pachną przyjemniej niż nowe.
Dzieje się tak dlatego, że papier przez lata powoli ulega naturalnym procesom starzenia. Włókna celulozowe rozkładają się, uwalniając związki chemiczne odpowiedzialne za charakterystyczny aromat starych bibliotek i antykwariatów.
Właśnie dlatego zapach książki wydanej kilka miesięcy temu jest zupełnie inny niż zapach egzemplarza mającego kilkadziesiąt lat.
Czy każdy zapach książki jest taki sam
Zdecydowanie nie. Na aromat wpływa wiele czynników, między innymi:
- rodzaj papieru,
- technologia druku,
- zastosowane farby,
- rodzaj oprawy.
Dlatego dwie książki wydrukowane w różnych technologiach mogą pachnieć zupełnie inaczej, nawet jeśli mają podobny format i liczbę stron.
Szczególnie wyraźne różnice można zauważyć pomiędzy papierami kredowymi a niepowlekanymi oraz pomiędzy książkami drukowanymi cyfrowo i offsetowo.
Zapach książki a doświadczenie czytelnika
Choć wydaje się to drobiazgiem, zapach ma realny wpływ na odbiór publikacji. Badania dotyczące percepcji produktów pokazują, że ludzie oceniają przedmioty nie tylko wzrokiem, ale również za pomocą innych zmysłów.
W przypadku książek ogromne znaczenie mają:
- wygląd papieru,
- faktura okładki,
- sposób otwierania,
- właśnie zapach.
To dlatego wydania kolekcjonerskie i publikacje premium często wykorzystują wysokiej jakości papiery niepowlekane oraz starannie dobrane materiały introligatorskie. Dzięki temu książka angażuje czytelnika jeszcze zanim przeczyta pierwszą stronę.
Dlaczego lubimy zapach książki
Część naukowców uważa, że przywiązanie do zapachu książek wynika z emocji i wspomnień. Dla wielu osób aromat papieru kojarzy się z biblioteką, nauką, spokojnym wieczorem lub ulubioną lekturą z dzieciństwa.
Dlatego zapach często wywołuje pozytywne skojarzenia i poczucie komfortu. To jeden z powodów, dla których mimo rozwoju e-booków tradycyjne książki nadal mają tak wielu zwolenników.
Podsumowanie
Zapach książki nie pochodzi z jednego źródła. Tworzą go papier, farby drukarskie, kleje i materiały wykorzystywane podczas oprawy. Każdy z tych elementów wpływa na ostateczny aromat gotowej publikacji.
To właśnie dlatego nowa książka pachnie inaczej niż stary egzemplarz, a album wydrukowany na kredzie różni się od powieści na papierze Munken Print Cream. Choć często nie zwracamy na to uwagi świadomie, zapach książki jest jednym z elementów, które sprawiają, że kontakt z drukowaną publikacją pozostaje wyjątkowym doświadczeniem.